ده­م خۆه­رئاوای دڵته­زینگی  .ئه­رده­لان وه کزی دنورسه گیان که­نین خوه­ره .هه­ناسی کیشا .

چگه فکر و خه­یال چاوه­نووس و رۆژگار

--------------------------------------

ئه­رده لان ! ئه­رده­لان! هایته کۆ ؟

چته ؟ هام ئێره ؟

هووشت وه خۆه ت نێه ؟ناومان چرێن زۆ که ، درن سوار ئوتوبوسه دون ، زۆ که !!

به­ختیار یانه وت و چۆ سوار ئوتوبوسه بێ .

ئه­و رۆژه من و به­ختیار بردنه­مانه سه­ربازی . ماڵ ئێمه ده شار بێ و ماڵ به­ختیار له ئاوایی.

له ئاوایی به­ختیار ده­بیرستان نی  و ئی مه­جبووری باگه شار. له­و سه­رده­مه فره یه­کتر نه­ناسیمن به­ڵام رۆژ چگن مان وه سه­ربازی بیمنه برای یه­ک . رزای خۆدا ئاموزشی سه­ربازی و تا ئاخری هه له لای یه­ک بیمن .به­ختیار هه  د وت سه­ربازی ته­مام بکه­م فولان کار ئه­که­م یان فولان چشت ئه­سینم . ئایم ساده بێ .

بنه­ماڵه به­ختیارنه ­ته­نیا  فره ده­وله­مه­ن نێن به­ڵکو  جگی هه­م ژارین . مزنم د وت سه­ربازیه­م  وه ئاخر برسی گاری سینم ده کۆچه مه­روی کار ئه­که­م . یه­روژ که ده موره­خه­سی بیمن، مکێسم کرده مال  . ئاوایی ئه­وانه فره دۆری، مزنم 20 ماڵ ئه­بین ،زنی ئه­وانه ده مل مێه و بزن ێ  یان ده مڵ کشت و کاڵ . باور که­ن جاده­­یش نێاشتن .خۆڵاسه سه­ربازیمان وه خێر ته­مام بێ . یه رۆژ ده­ر ماڵمان کوتیا ، له ئایفوونه وتم:

کیه ؟

سه­لام ئه­رده­لان ، منم به­ختیار !

ده­ر ماڵمان واز کردم و ده­س کردیمه مل یه­ک و مکێس کردمه ناو

خێره به­ختیار...... لێره چه­ کێ؟

ئه­رده­لان هاتمه­سه شونت بچێمه رای کۆه! گیان خۆه­ت نه­که !

وتم خۆدا چه بیژم !:

باشد بیلا گرد بووم ، نان . ......

نه­هێشت قسه­م ته­مام بوو وت :

 ده تووک پیاز گرتگه تا نان ساجی و گوشت هاوه­م ، فه­قه­ت زۆ که !!

تا ئه­وره هام وێرم سه­ره­تای چله گه­په بێ . کۆڵ و کۆڵور که­فتێمه ڕێ .

جگی هه­وا سه­ردی ، ری کردمان فڕه تۆن نێ . وه هه­نک و خه­نگ ری د کردیم تا کردیمه و بان بناره ،

به­ختیار وت :

بنیشه ئێره تا جگی چیڵگ بارم .

وه­رد خۆه­م فکر کردم یا فڕه زه­حمه­ت کیشاگه ، خۆه­م بچم چیڵگ بارم خاستره ! .وتم:

به­ختیار تو کتری و قوریه ئاماده بکه تا مه چیڵگ دێارم .

وت باشد ده­ست خوه­ش !!

وه­فر فره ده ئه­و بانه بێو  د گشت گه­نتر  جگی یش که­ره­مێه بێ . راس بخوازن نه­زانسم پا نمه کۆ هه د وتم ڕی بکه­م، چگم ..چگم ...تا قوتوو قه­ڵه­و دیماو . ته­ور تێژ وه ده­سم بێ  وتم ول که وه ده­س رمنم.

وه زور کردن ده­س وه کار بیم .مه ئه­ونه­رسیم ژێر پام وه چه­ن متر ده­روه­نگه . چون زور فره ئه­را قوتوو وه کار بردیم، وه خت کیشامه ده­ر 2تا 3 متر فره­م دا . دیم یه­جارکی ژێر پام چول بێ ،وه هه­ڵه­پڵه پرته پرتی کردم تا په­ل داری گرتم .

گیانم سه­رد بێ. خۆدا چه­بکه­م ؟؟

هاوار کردم :

به­ختیار ! به­ختیار کووره بره­س!مردم !

به­ختیار هاته جواو:

ئه­رده­لان چه­ته  ، چه­کی؟ ، هایته کۆ ؟

هه دقیرانم هاوار د کردم .

به­ختیار هات وت :

وڕوو  ! ماڵم رمیا! یه کی برده­ته ئه­وره !

ده­سی درێژ کرد تا به­ڵه­چه­قم بگری . وه­ختی گرتم، له ناکاو ده­نگی گرمه گرمه زۆ د هات .

به­ختیار خۆ منال ئاوایی بێ وت : یه  ورازیلن

هه­یه زانسم سان ده بان سه­ر به­ختیار که­فتاو گل ، وه زه­به­رد دا بان ده­س به­ختیار .به­ختیار قال بۆڵینی کرد .

به­ڵام جوز ده­م نه­کرد و وه ژآن و ئاخ د کیشایه­مه­­و بان .ئاخر هاتمه بان وتم :

به ختیار ده ست ژان نێری؟ وت : نه . د زانسم دروو ئیژی  .

له و روژه چاوم وه به­ختیار نه­که­فت و چگمه شون دانشگاه و ده­رس خوه­نسن .

دانشگام ک ته­مام بێ ، قێله فره ئه­را کار و ئستخدام ته­قه­ڵا کردم و وه هیچ جی نه­رسیم. دا سه­رم ئه­را ئوسئورالیا بچم   . قاچاقچی دیماو ، پیل فڕه ده­م سه­ن و چگمه  اندونزی.چه­ن رۆژ ده ئه­ندونزی بیم که

. قاچاقچیه  هات و وت:

ئاماده بوو !!ئمشه­و وه ری که­فیم  ، چه­نگڵه لنج ئاماده کردیمه !

ساعت 12 شه­و سه­وار لنجێله بیمن. له یه سۆک کز کردم و چگمه فکر. وتم ئه­ڵسم خری بخوه­م به­شکم ئیرانی بینمه­وه .وڵا برا وه­ختی خر د خواردم ده­نگی ئژنه­فتم ، نه­ته­نیا ئێرانی بی ، چمان کوردیش بی.

خاس گۆی دام ،کوردستانێن؟ .......کرماشانی؟........ نه !

قیله قوژو بیم ، ئی یه ده نگ کیه ؟کی کی کی ؟..... چمان ئیلامیانه قسه د کرد . خاس گۆی دام ...

ئی؟ .... یه خۆ ده-نگ به­ختیار ره-فیقه­مه؟

وتم :به­ختیار.......به­ختیار .....  به ختیارلێره  چه کی ؟

نوورسه­م ،قێل  چاو گه­پ  و بیچگ کرد و ناسێه­م  وه قال و هاوار هاته نزیکم . ده­س کردیمه مل یه­ک و تا ته­نسیم  گریویسم. خۆه­میش ئی چه­ن رۆژه ده ئی وڵات خه­ریوه دڵم گیرێای. وتم :

لێره چه­کی؟واگ ؟...واران؟  

وت : وه ئه­و ده­لیله تو هاتیه منیش هاتمه ، تازه مه وه ته­نیا نیم ،کوور خالوم ها وه­ردم ....یه ئه­رده­لانه ..، ره­فیقمه .

کوور خالو سه­لامم کرد و قیله فڕه حال و خوڵکم پرسی .  له ناکاو یارو قاچاقچیه سه­ندووق  سیف و ئاو و قورس خاو هاورد دا خوردمان . 5 روژ هه  یه  کارمان بی، ورد یه­کش نته­نسیم قسه بکه­یم چون فیشتر هه ده  خاو بیمن .

په­نجومین شه­و قاچاقچیه هات وت 3: ساعت تر هایمه ئاویله ئوستورالیا . وڵا  فره خوه شی کردم ،ئه لسامه پا ......دیم نه­خێر...، کوور جاران نیم ،چمان ده نام هه­لوڵک بیم ،دکۆتیامه قێ ئیلا و ئولا، گیانم گورج کردم چگمه ده­ر، دیم یا خودا!!! یه­ک لافاو و واران د  واری  که ئه­گه­ر ئی جور وارانه ده ئیلام بهاته وه نیم ساعت گوڵه­م  چه­م گرده­ڵان  پر د کرد . گڕ وسام ... دیم ئاو ده­ریا به­رز و بی ، واگ فره تونێ د هات . لنجه د چگه ئاسمان و د هاته خووار . وتم : یه دی گه­ن !!!. گر وه گر لافاوه تون تر دبی . وه ێ گڵاو نوورسم خاون لنجه و چه­ن که­س تر داشتن فه­رار د کردن .. زه­ڵتراقی گشت له­شم هاورد ڕقه!، وه داو چگمه ناو لنجه قال کردم ! هاوار کردم !! ئه­لسن خۆه­تان نجات به­ن . گشتیان کردمه خه­وه­ر، نزانم ئیرانی بین ،عه­ره­و بین تایلندی بین، خوڵاسه  گشتیان کردمه خه­وه­ر.

مه­وجی هات داده  لنجه برد ئاسمان و کوتایه ناو ئاوه، بڕی  ده ئه وانه جلیقه داشتن و خوه­یان  خسنه ناو ئاو..موج دووم لنجه کرده  دوو کوت .گشتمان که فتیمه ناو ئاوه . ده ناو ئاوه بیم که فتمه وێری فیلمه تایتانیک ! یه ده­ر چۆیێ دیماو ...! تا بیژی چ کونه­م  گرتمه و چگمه قه­ڵی شانه . وتم خودا هی شوکرت ئازاو بیم،

یه­جارکی که­فتم وێر به­ختیار ، تا ئوره گیان داشتم چریمه به­ختیار .

به­ختیار.......به­ختیار ......جواو بێ ......

دیم یه­ک وه نزه وت :

هایسمه........هامه ئێره .

وتم:بوس ...... درم دیام .......  هاتم

به ختیار خۆیش ته­قه­لا کرد باگه نزیکم   ، گرتمه ده سی راسی ،وتم:

دی ته­مامه .......خوه-ت بکیشه بان ....زۆ که !!!

 دیم موج تڕه­گ هات ،فره بولین و ته رسناک . گرتمه ده س راس به ختیار بارمو بان  ، زور کردم ، وتم یا خودا !! هه­ر ئه­و جوره زور د کردم موج ئاوه دا بان سه­رمان ، فڕه خوشحالم بیم که به ختیار نجات دامه

. دیم به ختیار وزن فره سووک بیه . ده­م و رێم پاک کردم دیم به­ختیار نیه­س ؟ ئیلا و ئولا نورسم ! هاوار کردم ! قیژانم ... نه خیر . خودا ئی ده­س پڵاستیکیه چه­سه ؟؟؟

تا ته­نسم گیروسم و ئه­ڵاژیام ......... . ئی قه گیرسم که خاوم برد .

چاو واز کردم دیم هامه ناو چادر چه­رمگ  و چه­ن  ئایم قژ زه­رد  هانه بان سه­رم ،وه­ختی ئه­وره­سین هاتمه-سه­ هووش ،یه­ک دیان وت :

Are you ok . sir?

وه انگلیسی وتم :ئا خاسم ممنون .

چگمه ده­ر ده چادره .بر ده ئه­و  ئایمیله ک  وه­ردم بین  ئه­ڵاژیانه  مل ته­خت  و بر داشتن د گیروسن و بره کز کردین. هاتمه خۆه­م  وتم :راسی به ختیار .......به­ختیار ها کو ؟/........به­ختیار به­ختیار .... کردمه داو فیر د کردم ،هوشم وه خۆه­م نی  ده  ئێرانی ،غیر ئێرانی هه­والی ده پرسیم ،ئه­وانه  خۆه­یان  د ئی دونیا نین گشتیان په­شێوین  . رزای خودا کوور خالو به­ختیار  دیم، نه­زانسم ناوی چه بی یا ئه­گه­ر د زانسم ده بیرم چگی . وتم ئاموزا ! ئاموزا !....... ئیلامی ...دیم نورسم، تا چاوی وه­م که­فت  ده­س  نانه گری ... .. و سه­ری ته­کان دا

هشکاو بیم، ده­سم کوتامه بان سه­رم و نیشتمه زۆ ....

چه­مم که­فته ده­س مه­سنووئیه به­ختیار ....

کوور خالووی هات ده­س خسه ملم و له­و حاله که داشت د گیروس وت :

هه   یه  ده به­ختیار ماگه .....یه زمسان وه­رد یه­کیک ده ره­فیقیله نامرد چگه­رای کۆیه.....

کوچگ دا بان ده­سی ، هه ده ماڵ ده­رمانی د کرد تا ئاخره بردنه دوکتور وتن باته قه ت بوو ....

سه رم کردمه خووار و داشتم موور د هاوردم که  .......

ده­م خۆه­رئاواس . به­ڵام نه ده­م خۆه­رئاوای مانشت،ده­م خوه­رئاوای سیدنیه ......سیدنی  

 شه­و

شه­وێ ، سیروان ئه­ڵگه­ردیا ، نوورسه خه­فتن باوگه ، چاو باوگه وه سۆک چاوسیاێ ،

 دیارێ له پێش یه ک بخه­فی نوورسیه چشت رۆوشنه، چۆ ترێک   ، دووجاره ئه­ڵگه­ردیا ،

نوورسه ده­ر ، دار بیدی له ده­ر بێ  که وه­ڵگیل  ده ژیر ترێفه مانگه­شه­و ،

چۆ  گیس جوانه­زما ،خوه­یان نیشان دێان   .

که­فته وێر مناڵی ، جوانه­زما ..... دنان درێژ.... له ناو ئه­و خراوه .....

قیژه ..... زه­ڵه­تراقی ..... گریسن....هاوار ..... ژان ..... دووجاره نوورسه باوگ.

هاوجووره خه­فتی . فکر  سیروان وه چشت بێ که ده حه­قی نێ .

هۆر

یه رۆژ وارانی ، پیاگه ک مناڵ کێه و دارسان بی، ده شار وه­ڕد ره­فیق رێ د کرد .

جگی رێ کردن ،  پیای دارسان وت :

بۆس ..... کووره بۆس ! ... مه ده­نگ مه­ل ئژنه­فتم !!!!

ره­فیق وت :

چه !!...... مه­ل؟؟...... کووره له ئێ قڕم و قاڵه مه­ل چۆ ته­نی ده­نگی خوی بۆڵین بکه­­ی؟

پیای دارسان وت :

مه ده­نگ مه­ل  نژنه­فتم...........قڕم و قاڵ؟؟؟ ..........  خۆ هێمه چشت نیشانت ده­م !!!

ده­س کرده گیفان و قۆروشی دراورد ۆ فڕه دا زه­ۆ ......

ساتی ده­نگ چه­ق قۆروشه هات ،چه­ن رێوار  وسان تا قۆروشه بینن!

پیای دارسان دووجاره وت :

له ئێره ، له ئێ قاڵ و قێه ، ئاێم ته­نیا ده­نگ ئژنه­و  ک  هۆر له لای بوو ...

یانه هانه هۆر ده­وله­مه­نی و پۆل ، رزای خوداس، ده­نگ قۆروش بیچگ ئژنه­فتن ،

به­ڵام مه هامه هۆر دار و دارسان ،  وه ده­نگ چز،  مه­لیلیش ئه­وره­سم  .

دووژمن

ئێواره یه­کیک له ڕۆژێل شه­ر جه­هانی دووم سێ پیاگ­ وه­کار و ده سڵاتدار  ئه­و سه­رده­مه ، چرچیل، هیتلر ، ئستالین له ماڵ چرچیل کۆ بێن . ماڵ چرچیل ده­ر ته­رمه   و حاوش فره گه­پی داشت .

گۆله­می بۆچگ که ماسی ره­­ێین له ناوی مه­له د کرد ، له ناوراس ئه­و حاوشه بێ.

چرچیل وته ئستالین و هیتلر  : کامتان ته­نی ئی ماسیه بکوژ؟

ئستالین چه­قوه­ێ خوه­ێ ئه­راورد و خوه­ێ  خسه ناو ئاوه .

مه­له فره کرد تا ماسیه بگره و بکوژ.

نه­خیر ، ئه­و کووره نێ و دوای  گڕ شه­که­ت بێ و هاته ده­ر .

گ وه هیتلر ره سی .. .هیتلر وه کۆڵت،  ئاوقه وه شون ماسیه وه  ده­وور گوڵه­مه ده­وی که هه­ناس بڕیا .

وت : یه کار مه­ نیه و ئه لاژیا ره و  .

ئی جاره گ  چرچیل هات . چرچیل  وه بێ ده­نگی  سه­نده­لیه خوه­ێ برده لیو گوڵه­مه­ و یه­ک گێلاس ئاو،

جگ جگ له ئاو گوڵه­مه پر د کرد و دخسه ده­ر .

 هه وه ئه­و  جوره که ئاوه گوڵه­مه درژان زه­رده خه­نێ کرد و نوورسه ئستالین و هیتلر ،

وت: هاورێل ! مه ئه­ڕای یه­ک دوژمنێلم بشکنم هیچ په­له­ی ­نێرم  .

که­ڵ

گورگێله ، که­ڵیله د خواردن و که­لێلیش په­شێو بۆن .

که­ڵیله هاتنه نزیک ئاێمیله .

ئاێمیله ئه­ڕای  خاتر په­زو ماڵات خۆیان  گورگێله کوشتن .

ئاێمێله شون گورگێله برین . ساڵی واڵی  گورگی خوه­ی دیاری د کرد.

ئاێمیله شه­نگ و تفه­نگ فره داشتن و هیچ سه­رقالی  وسه رگه ر می  نیاشتن  .

چه کردن؟وه که­ڵ کوشتن ڕۆژیان کردنه شه­و .

بڕی له که­ڵێله وتن ئاێمێله خاسن بڕی وتن نه ! له ئه­وانیش دۆر بکه­فیم .

گورگێله دووجاره هاتنه وه و چۆ ئاێمیله ، که­ڵ د کوشتن .

که­لێله ئاخر نه­زانسنن  کی هاوریه و کی دوژمن ؟؟

ته­وه­ر

ته­ق ...ته­ق.... ته­ق ............. !!!

جوانمێر  وه ته­وه­ر ڕز گرته  دار گرده­کان کۆانه ساڵ .

ئمجا وه­رد خوه­ێ وت : ئێ داره گرده­کان پیره ، نوای هه­ناس کیشان و به­رز بۆن داره بۆچگڵه­یله گرێ .

دار گرده­کان کۆانه ساڵ، که­فته هۆری پاره­که زمسان  ، وه ختی ئه­و لافاوه هات ، چۆ په­له­یل   خوه­ێ

ئه­ڕای رزگاری و نجات جوانمێر­ دریژ کرد و نه­هیشت جوانمێر له ناو ئه­و لافاوه بتاسێ و بمرێ .

چه­ن ڕۆژ وه­ێ چگ..............

 دار گرده­کان وه بی ده نگی و نزه وه ده­س پیاگه  خاوێ برد . روژی له سه­رده­وا واران  ڕفتی  واری،

جوانمێر وت : بیلا بچم سه­ری وه داره­یل  بوچگ  بێه­م . ساتێ چیه ناو باخ  ، پای ­ که­فته ناو چاڵیگ و

داده زه­ۆ  ­­و سخان  پای له چند جی شکیا . له دۆای  چند ڕۆژیگ ته­و  کرد ئوو  مرد .

مناڵیل جوانمێر له خوسه گشت داره جوانێله   بڕین و باخه­ شێوانن. له ڕۆژ پرسه­یش  ،

دار گرده­کان هشک ، بێیه چیلگ ئاگر ئه­ڕای  قه­لاو چه­مه­ره  جوانمێر.

ده­نگ خودا

منالێگ که خوه­ێ گورج کردی باگه دونیا چگه­لای خودا و لێ پرسی:

ئێژن سوو کلم که یته زه­ۆ . به­ڵام من وه­ ئی بۆچگیه و بی هیچ ده سه ڵاتی چۆ ته­نم له ئه­وره بژیم؟

خودا جواو دا :رخت نه­چوو، چۆن مه په­ری ئه­ڕات ئه­ڵوه­ژانمه که ویری وه­تو بێ.

به­ڵام مناڵه دڵنیا به ئه­وه نه­ۆ که بمینێ یان بچوو.

مناڵ وت: زانی چه­سه؟ م  ده  به­هه­ێشت کارێ بێجگه له خه­نین  و گورانی چڕین نیه­که­م  و هه­ر یانه ئه­ڕای

دڵخوه­شی من به­سه.

خودا زه­رده­خه­نه­­ی کرد و وت : په­ریه­گه­ی تو هه­م ئه­ڕات گورانی چڕێ هه­م ئه­ڕات خه­نی .فره نازاره .

مناڵه دووجاره  وت : من چۆ ته­نم  بزانم ئایمه­یله چه ئێژن  له حاڵێ  که زوان ئه­وانه نازانم؟

خودا ده­سێ له سه­رێ کیشا و وت :

په­ریه­گه­ی تو وشه و قسه­یل فره فره ره­نگین و ئازدارێک له ناو گۆه­ت  مۆره­مۆر ئه­کا و وه­ سه­بر و تاقه­ت قسه­کردن وه­ت فێر ئه­کا.

مناڵه وه رۆکرژی وت : ساتێ خوازم وه­رد تو قسه بکه­م ئه­و ساته چه بکه­م ؟م ده نیا مرم!

خودا جواو دا ، وت: په­ریه­گه­ت ده­سه­یلت  له پاڵ یه­ک ئه­نێ وه­ت  ئێژێ  چۆ  وه­رد  م  قسه بکه­ی.

مناڵه­گه سه­ری ئه­ڵگه­ردان و وت: ئژنه­فتمه له زه­ۆ ئایمه­یلێ فره گه­نی هه­سه خو کی له ئه­وره ئاگاداری منه؟

خودا وه خوه­شالێ جواو دا : په­ریه­گه­ت ئاگادار تونه  هه تا ئه­گه­ر وه گیان­دانی خوه ێ ته مام بێ.

مناڵه­گه دووجاره ناخوه­ش بۆ و وت : زانی چه­س ! من له یه­ک  دی نیه­تنم  جارێ تر چاوم وه تو روشن بکه­م فره په­شێوم .

خودا وت : په­ریه­گه­ی تو هه­میشه ده­باره­ی من وه­ردت قسه ئه­کا. ئمجا پێت  ئێژێ چۆ دووجاره دیایته لام ، ناراحه­ت نه­و ............ م هه­میشه له لای تونم نازاره­گه­م.

له­م ساته به­هه­شت چوڵ و بێ ده­نگی ، له ناکاو ده­نگێ له­ زه­ۆ ئژنه­فتیا !!.

مناڵه­گه زانست دی ساتێ ئه­وه هاتگه که سه­فه­ری خوه­ێ ساز بکا.

وه هێوه­ری و نزه پرسیارێگ له خودا کرد و وت :

خو من باته بچم ئه­گه­ر زامه­ت نیه ناو په­ریه­گه­م ئه­ڕام بیژ:

خودا وت : نازار، ناو په­ریه­گه­ت فره گرنگ نیه  ته نی   وه ناو داڵگ بچریته ێ .

نووسه­ر :دوو سنت ئگزوپری

وه­ڕگێران له ئینگلیزی به کوردی : عه لی خێری( سێوان ئیلامی )

وشه­کانی نه­زانراو

منالێگ = مناڵیک    /     گۆرج کردی = ساز کردبوو       /  سوو = سبه­ی

کلم = ده نێری       /      رخت= مه ترسی                    / په­ری = فرێشته

ئه­ڵوه­ژانمه = هه ڵبژاردوم /  ویری= ئاگای                     / داڵگ= دایک